گفتگو با دکتر احسان اورعی متخصص بیهوشی در رابطه با درد

همه ما در طول زندگی خود از نوعی درد رنج برده ایم و آن را تجربه کرده ایم. شاید اولین دردی که بسیاری از ما از کودکی به خاطر داریم دل درد است که با مصرف داروهای گیاهی و جوشانده برطرف می شد. اما بعدها سردرد، درد عضلانی و دردهای دیگر طی سال های متمادی زندگی به آن اضافه شد. اما بشر که تاکنون در علم پزشکی پیشرفت های چشمگیری داشته بی کار ننشسته و تلاشش را کرده تا از رنج و درد ناشی از بیماری یا از دردهای مزمن و مبهم بکاهد. تاسیس کلینیک درد در بسیاری از نقاط جهان از جمله کشور ما نشانه تکاپوی علم پزشکی برای مهار، کنترل، مدیریت و در نهایت درمان درد است. درباره فعالیت این کلینیک ها و انواع دردها با دکتر احسان اورعی متخصص بیهوشی به گفت وگو نشستیم. وی می گوید: هم اکنون ۲ هزار کلینیک درد در دنیا وجود دارد که دوسوم آن در آمریکا و سایر مراکز در اروپا، کانادا، ترکیه، ژاپن و ایران قرار دارد. سابقه تاسیس کلینیک درد به دوران پس از جنگ جهانی دوم می رسد که به دنبال صدماتی که سربازان در اندام ها و سایر قسمت های بدن دیده بودند، برای درمان دردهای مزمن و تشخیص منشاء درد راه اندازی شد. یک متخصص بیهوشی و مراقبت های ویژه به نام دکتر دونیکاست تلاش کرد دردهای مزمن را به صورت چند بعدی و با بهره گیری از تخصص های مختلف تشخیص دهد و درمان کند. تا قبل از آن درد فقط نوعی علامت بود اما هم اکنون درد موضوع خاصی است که به تنهایی نیازمند ارزیابی و تشخیص است. کلینیک های درد متنوعند و از جهات مختلف با درد مبارزه می کنند. در برخی کلینیک ها فقط طب سوزنی اعمال می شود. برخی کلینیک ها در زمینه بلوک های عصبی، برخی در زمینه رفتاردرمانی و برخی هم تحت عنوان کلینیک چندتخصصی درد فعالیت می کنند. در این کلینیک ها دردهای مزمن و حاد ارزیابی، تشخیص و درمان می شوند. دکتر اورعی درباره افرادی که به این کلینیک ها می آیند می گوید: در مراکز درمان دردهای سرطانی و بدخیم، طبق پروتکل ها و دستورالعمل های صادر شده از سوی سازمان جهانی بهداشت، دارودرمانی و بلوک های عصبی با قطع همیشگی برخی اعصاب برای فروکش کردن درد بیمار انجام می شود. در کلینیک های مختص سردرد، انواع سردردها و درمان آن ها مورد بررسی قرار می گیرد. کلینیک درد پس از زونا -از دردهای بسیار شایع در دوران سالمندی و یکی از دلایل خودکشی فرد به علت درد بسیار شدید- را درمان می کند. از آن جا که واکسن آبله مرغان در کشور ما استفاده نمی شود زونا در دوران سالمندی افزایش پیدا کرده و مشاهده می شود که در برخی کشورها واکسن آبله مرغان در دسترس مردم قرار می گیرد تا فرد در دوران سالمندی درد زونا نداشته باشد. همچنین در کلینیک دردهای لگنی در زنان دردهایی که به علل مختلف مثل جراحی، عفونت و بدخیمی داخل لگنی به وجود آمده است، شناسایی و درمان می شود. گاهی اوقات خود عصب صدمه می بیند که به درد مزمن منجر می شود. در کلینیک های درد مزمن در کودکان به صورت اختصاصی دردهای مربوط به کودکان ارزیابی و درمان می شود. در مجموع وظیفه اصلی کلینیک های درد، مدیریت درد است. اگر درد متعلق به یک بیمار سرطانی است در کلینیک تلاش می شود به حداقل برسد و کیفیت زندگی او بهتر شود و یا دردهای مزمن طوری مدیریت و کنترل می شوند که زندگی اجتماعی فرد را مختل نکنند. اگر بیماری قابل درمان باشد برای درمان اقدام و تلاش می شود تا کیفیت زندگی بیمار بالا برود.دکتر اورعی درباره تقسیم بندی دردها می گوید: درد به طور کلی حاد یا مزمن است. به طور مثال درد پس از عمل جراحی، حاد است. این درد به حدی است که بخش های خاصی در بیمارستان ها تحت عنوان سرویس کنترل درد حاد پس از عمل تاسیس و تلاش می شود بیمار پس از عمل، درد کمتری را تجربه کند. در گذشته تصور این بود که درد لازم است تا فرد متوجه بیماری اش شود اما امروزه نظر بر این است که درد در هر صورت و تحت هر شرایطی باید مدیریت و کنترل شود تا رنج بیمار به حداقل برسد. به عنوان مثال در گذشته تصور می شد زایمان طبیعی بدون درد امکان پذیر نیست و باید همراه با درد باشد اما هم اکنون گفته می شود زایمان طبیعی بهتر از سزارین است و بهتر است که بدون درد باشد. این درد نیز درد حاد است. در کلینیک های درد پس از تشخیص و ارزیابی آن، طبق شرایط و وضعیت بیمار روش های مختلفی برای کنترل، مدیریت و درمان آن اتخاذ می شود.وی درباره شیوه های تخصصی کنترل و درمان درد در کلینیک ها توضیح می دهد؛ در یکی از روش ها اعصاب بلوک می شود تا مشخص شود درد پری فرال وجود دارد یا از مغز منتقل می شود. با این شیوه می توان بسیاری از دردها را کنترل کرد. گاهی اوقات درد ریشه روانی دارد یعنی واقعی نیست. بعضی دردها نیز در صورت مزمن شدن سانترال (مرکزی) می شود به این معنا که کورتکس مغز در بلندمدت دچار تغییراتی می شود و پس از بهبود، عضو دردناک همچنان به ارسال پیام درد اقدام می کند. در این موارد داروهای ضد تشنج و ضددرد به بیمار داده می شود تا دردش بهبود پیدا کند. گاهی نیز به رفتاردرمانی یا ریلکسیشن و یا درمان افسردگی نیاز است. برخی اوقات بیماران به افسردگی مبتلا می شوند و این افسردگی باعث می شود آستانه تحمل درد آن ها پایین بیاید. از این رو نیاز به مداخلات روان پزشکی وجود دارد. در مورد دردهای سرطانی طبق پروتکل سازمان جهانی بهداشت از داروهای مخدر ضعیف خوراکی یا داروهای غیراستروئیدی استفاده می شود. گاهی نیز اعصاب اندام سرطانی را قطع می کنیم تا پیام های عصبی کمتری به مغز ارسال کند و قطع اعصاب باعث می شود درد بیماران سرطانی کمتر شود. عوارض این شیوه به علت پیش روندگی بیماری و رنجی که بیمار می برد، قابل قبول است. گاهی نیز از طب سوزنی و گاهی از شیوه laser acupuncture استفاده می شود. بیماران سرطانی گاه به دلیل رادیوتراپی یا شیمی درمانی دچار دردهای مضاعف می شوند و چنان چه دچار زخم های دهانی شده باشند نیاز به دخالت دارویی است تا درد آن ها تسکین پیدا کند.اما تصور بسیاری از ما از مصرف داروهای ضددرد بسیار منفی است و گاه ترجیح می دهیم درد بکشیم اما دچار عوارض مسکن ها نشویم. وی درباره چنین ذهنیتی نسبت به انواع مسکن ها و شیوه های مقابله با درد می گوید: به طور کلی همواره در هر نوع دخالت دارویی یا غیردارویی برای تمام بیماران این موضوع در نظر گرفته می شود که آیا عوارض درمان نسبت به مزایای آن قابل قبول است یا خیر. گاهی عوارض آن قدر زیاد است که از خیر آن می گذریم. ممکن است لازم باشد برای کاهش درد یک بیمار سرطانی، اعصاب نخاع او را بلوک کنیم اما اگر بیمار با خطر فلج شدن روبه رو شود از آن منصرف می شویم. بنابراین با در نظر گرفتن عوارض و مزایای داروها یا جراحی های ضروری نسبت به درمان اقدام می کنیم. از طرفی کمتر پیش می آید که لازم باشد بیمار درد را به خاطر عوارض دخالت های دارویی تحمل کند و اغلب راهی وجود دارد که عوارض آن قابل قبول باشد. از طرفی برخی دردها در کلینیک های درد بهتر تشخیص داده می شوند و تحت درمان قرار می گیرند. یکی از این دردها درد عضلات است. علت این درد، فشارهای کوچکی است که به مرور به عضله وارد شده و بدون این که متوجه آن باشیم طی سال ها به درد منجر می شود. به طور مثال کسی که موقع نشستن وضعیت بدی داشته یا هنگام رانندگی دستش را در حالت بدی قرار می داده، حالا دچار درد شده است، این نوع درد که بسیار شایع است در واقع به تشکیل تریگرپوینت یا نقاط ماشه ای در غشاء عضلات منجر می شود و وقتی تحریک شود مثل ماشه عمل و تمام عضله را درگیر می کند. این نوع درد به راحتی در کلینیک های درد با بلوک عصبی عضله، درمان می شود. هم چنین یک بیماری تحت عنوان فیبرومیالجیا که مبتلایان به آن دچار دردهای مزمن پیش رونده، ضعف و دردناک شدن اندام های مختلف بدن می شوند، جزو دردهای مزمن است و علت آن اختلال خواب است و با اصلاح زندگی و دخالت های روان پزشکی و آرامش بخش قابل درمان است.در مورد آرتروز نیز تزریق داخل مفصلی و درمان التهاب مفصل با تزریق کورتن و لیزرتراپی در کلینیک های درد صورت می گیرد. در لیزرتراپی که هم اکنون کاربرد گسترده ای در علم پزشکی پیدا کرده برای کاهش درد با تغییر متابولیسم سلولی سلول ها تحریک می شود تا عملکرد بهتری داشته باشد.از طرفی اگردردها مکانیسم مشترکی داشته باشند، دخالت دارویی می تواند چند هدف را دنبال کند. اما اگر بیمار چند نوع درد و بیماری داشته باشد، دخالت های متعدد برای بیمار به کار برده می شود تا از درد در اندام های مختلف کم شود. گاهی نیز اگر علت درد تشخیص داده نشود، از داروهای ضددردی که وارد نخاع می شود مثل مخدر و داروهای بی حسی استفاده می شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *