داروهای تسکین دهنده
داروهای تسکین دهنده، اثر خود را با شل کردن عضلات دیواره مجاری هوایی اعمال میکنند و به این طریق باعث میشوند که این مجاری باز مانده و هوا به راحتی وارد و خارج شود. نتیجه این کار آن است که تنفس فرد به آسانی انجام میشود. این داروها را اصطلاحاً داروهای گشاد کننده برونش یا داروهای برونکودیلاتور مینامند و بصورت استنشاقی (اسپری) ساخته میشوند. این اسپریها معمولاً به رنگ آبی هستند اما گاهی اوقات به رنگهای سبز یا خاکستری نیز ساخته میشود. اسپریها در انواع مختلفی میباشند. در اکثر موارد، از اسپریها وقتی استفاده میشود که علایم بیماری بروز کرده و بیمار احساس ناراحتی میکند. با اینحال در صورتی که بیمار دچار آسم شدید باشد، مصرف منظم و روزانه این اسپریها توصیه میگردد.
داروهای گشادکننده
داروهای گشادکننده با کاهش و کم کردن التهاب در مجرای هوایی، اثر خود را اعمال میکنند و در نتیجه باعث کاهش تحریکپذیری آنها میگردد. برخلاف داروهای تسکیندهنده که اکثراً فقط در هنگام ناراحتی بیمار مصرف میشوند، داروهای پیشگیری کننده را باید همیشه بصورت منظم و معمولاً روزی دوبار مصرف نمود. میتوان استفاده از این داروهای پیشگیری کننده را با استفاده از مسواک زدن دندانها در پیشگیری از فساد دندانها مقایسه نمود! بسیاری از مبتلایان به آسم برای اینکه مصرف این داروها را فراموش نکنند، همیشه بعد از مسواک زدن، اقدام به استفاده از اسپریهای پیشگیری کننده میکنند و این کار به یادآوری آنها در استفاده از این داروها کمک زیادی میکند.
اسپریهای پیشگیری کننده اکثراً به رنگ قهوهای یا نارنجی هستند و بعضی از آنها نیز قرمز یا زرد باشند. سه نوع داروی پیشگیری کننده حملات آسم وجود دارد که عبارتند از: اسپریهای استروئیدی (بکلومتازون)، کرومولین سدیم (اینتال) و ندوکرومیل (تیلاد)، هر کدام را این داروها نیز به صورت اسپریهای مختلفی ساخته میشود.
کلمه استروئید یا کورتون در ذهن بسیاری از افراد، تصویر خوبی ندارد و در مورد این داروهای موثر، اصلاعات غلطی در بین مردم رواج دارد.
– این اسپریهای استروئیدی (کروتوندار) با آن استروئیدهای آنابولیکی که در بدنسازی و در ورزشکاران بصورت غیرقانونی مصرف میشود متفاوت است.
– این اسپریها از همان نوعی هستندکه بصورت قرصهای استروئیدی (مثل پردنیزولون) در حملات حاد آسم و نیز در افرادی که دچار دردهای مفصلی (آرتریت) هستند استفاده میشود.
– مقدار استروئیدی (کورتونی) که در اسپریها موجود است در مقایسه با مقدار آنها در قرصها، بسیار اندک میباشد. برای مثال، استفاده از اسپری بکلومتازون بصورت دو پاف و دو بار در روز، فقط باعث میشود که حدود ۴۰ میکروگرم از این دارو وارد بدن شود که مقدار بسیار ناچیزی میباشد. در حالی که در آسم حاد، شش قرص پنج میلیگرمی استروئیدی به بیمار داده میشود که معادل ۳۰۰۰۰ میکروگرم از این دارو میباشد، یعنی ۷۵ برابر مقداری که با استفاده از اسپریها وارد بدن میشود.
– عوارض جانبی اسپریهای استروئیدی در مقایسه با قرصهای استروئیدی (مثل پردنیزولون) کم میباشد و بسیار مهمتر آنکه، این عوارض در مقایسه با خطراتی که آسم درمان نشده میتواند ایجاد کند بسیار ناچیز میباشد.
– پنج درصد بیمارانی که از اسپریهای استروئیدی (کورتوندار) استفاده میکنند از سوزش و خشک شدن دهانشان شکایت میکنند (گاهی اوقات این وضعیت به علت برفک دهان ایجاد میشود)، و نیز پنج درصد دیگر کسانی که از این اسپریها استفاده میکنند از گرفتگی صدایشان شاکی هستند که این وضعیت بیشتر در کسانی که زیاد صحبت میکنند و از صدایشان استفاده میکنند (مثل معلمها و تلفنچیها) دیده میشود.
– استفاده از مقادیر بیشتر این اسپریهای استروئیدی (بیشتر از ۱۵۰۰ میکروگرم در روز) بخصوص در افراد مسنتر، باعث بروز عوارضی مثل کبود شدن آسان پوست بر اثر برخوردهای جزئی و نیز افزایش ایجاد برفک دهان و گرفتگی صدا میشود. در بعضی از بیماران نیز ممکن است آب مروارید (کاتاراکت) ایجاد شود اما این موضوع که این اسپریهای استروئیدی میتوانند باعث بروز پوکی استخوان شوند هنوز ثابت نشده است و
جای بحث دارد. این عوارض جانبی را باید با خطرات عدم درمان آسم مقایسه نمود تا متوجه شد که آیا باید از این داروها استفاده نمود یا
خیر. عوارض موضعی این اسپریها را میتوان با شستشوی دهان با آب بعد از هر بار
مصرف این داروها کم نمود. همچنین میتوان با استفاده از دستگاههای اسپیسر (Spacer) به میزان زیادی از مقدار دارویی که در دهان انباشته میشود کم کرد.
– شواهدی وجود دارد که نشان میدهد که استفاده از اسپریهای استروئیدی در تعداد کمی از کودکان، ممکن است باعث توقف در رشدشان شود، اما بطور جالبی همینکه کودکان مبتلا به آسم به سنین بلوغ میرسند، رشدشان جبران میگردد.
کودکانی که اسم آنها درمان نمیشود و از داروها استفاده نمیکنند نسبت به کودکانی که از اسپریهای استروئیدی استفاده میکنند احتمال بیشتری دارد که دچار کاهش رشد شوند. اسپریهای استروئیدی مثل اسپری بکلومتازون، داروهای بسیار موثری در طیف وسیعی از بیماران مبتلا به آسم میباشند و به این داروها به عنوان یک داروی انتخابی در پیشگیری از حملات آسم نگاه میشود.
کرومولین سدیم (اینتال)
داروی کرومولین سدیم داروی خیلی خوبی برای پیشگیری از اسم در کودکان و بخصوص برای کنترل علایم آن که با ورزش و فعالیت تشدید میگردد میباشد. از این اسپری باید روزی سه یا چهار مرتبه استفاده نمود که در مقایسه با فقط دوبار استفاده کردن از اسپریهای استروئیدی در روز، یک عیب به حساب میآید، اما میـوان قبل از انجام تمرینات ورزشی به آسانی از آن استفاده نمود تا در هنگام ورزش دچار مشکل نشویم. این دارو عوارض جانبی خاصی ندارد.
ندوکرومیل سدیم (تیلاد)
ندوکرومیل سدیم (تیلاد) دارای قدرت پیشگیری کننده زیادی مشابه با اسپریهای استروئیدی میباشد و بصورت پودر خشک آئروسل با طعم نعنایی در داروخانهها موجود است.
سایر ترکیبات دارویی
دو گروه دیگری از داروها وجود دارند که در درمان آسم از آنها استفاده میشوند که عبارتند از: تئوفیلینها و بلوکرهای لکوترین جدید.
– گروهی از داروها که مجموعاً به آنها تئوفیلینها گفته میشود در ابتدا بعنوان داروهای گشاد کننده برونشها (برونکودیلاتور) از آنها استفاده میشد اما امروزه بیشتر بعنوان داروی پیشگیری کننده از آنها استفاده میشود. از آنجایی که اسپریهای استروئیدی دارای تاثیر زیاد و خطر کمتری هستند، پزشکان ترجیح میدهند که بیشتر از این اسپریهای استروئیدی تجویز کنند وکمتر به سراغ تجویز تئوفیلینها میروند. تئوفیلینها در بعضی از بیماران موجب تهوع و سردرد میشوند. مزیت تئوفیلینها نسبت به اسپریها در این است که میتوان آنها را بصورت قرص مصرف نمود و برای کسانی که دوست ندارند از اسپری استفاده کنند، داروی خوبی میباشد.
– داروهای بلوکرلکوترین (مثل سینگولر و آکولیت) داروهای بسیار جدیدی در درمان آسم هستند. این داروها اصولاً پیشگیری کننده هستند اما دارای کمی اثر گشادکنندگی برونش هم هستند. تاکنون عوارض جانبی زیادی از این داروها گزارش نشده است.
درمان دارویی اورژانس
هنگامی که یک آسم حاد رخ میدهد دو روش درمانی اورژانس برای درمان آن در دسترس میباشد: ۱) استفاده از مقادیر زیاد داروهای تسکین دهنده (اغلب از طریق یک دستگاه نبولایزر و یا ۲) استفاده از مقادیر زیاد یک داروی ضدالتهاب (مصرف قرصهای استروئیدی یا تزریق آمپول استروئیدی).
بعضی از بیماران میتوانند خودشان به کمک یک نبولایزر و یا مصرف قرصهای استروئیدی در مواقعی که آسم حاد آنها رخ میدهد، درمان اورژانسی را شروع نمایند، اما برای اکثر بیمارانی که قبلاً دچار یک حمله شدید آسم نشدهاند و نمیدانند که چکار کنند باید به سرعت خود را به پزشک یا درمانگاه برسانند. تأخیر در این کار میتواند بسیار خطرناک و کشنده باشد.
داروهایی که در نبولایزر در هنگام حملات آسم مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از: سالبوتامول (ونتولین)، تربوتالین (بریکانیل) یا ایپراتروپیوم (آتروونت).
فقط بعد از اینکه توسط پزشک بررسی و ارزیابی شدید میتوانید از نبولایزرها استفاده نمایید. دستگاه نبولایزر، یک دستگاه ساده کمپرسور هوا میباشد که باعث میشود داروها بصورت ذرات ریز درآمده و بتوان آنها را از طریق یک ماسک و لوله دهانی، استنشاق نمود.
از نبولایزرها فقط در موارد اورژانسی باید استفاده کرد و نباید از آنها بطور دایمی بجای اسپریهای پیشگیری کننده استفاده شود.
منبع : پایگاه الکترونیکی خدمات پزشکی ایران
